Aklın ve kalbin selameti irfandadır…

Yahudi ve Hıristiyanlar dâll ve meğdûb olduklarından, onlara irfana ulaşmak nasip olmamış; belki dünyalarını bir derece aydınlatacak, dünyevi ilerlemelerine katkı sağlayacak fakat ahiretteki hüsranlarını gidermeyecek entelektüellik denilen bir çeşit ziya verilmiştir. Her ne kadar entelektüellik de bir aydınlanma olsa da İslam ile müşerref olan ariflerin irfan güneşinin yanında pek sönük bir mum ışığıdır.

İşte ilerlemiş, kalkınmış diyerek övüp durduğunuz; özgürlük adı altında her rezaleti meşru kabul eden batı uygarlığının hali ortadadır. Bunca bilgi birikimi, bunca düşünce ve bunca maddiyat ile nereye vardıkları belli. Bir bataklığa saplanmışlar, bizi de içine çekmeye çalışıyorlar. Ar namus dahil her şeylerini feda ederek, insanlıktan da feragat ederek müreffeh bir hayat sürdüklerini zannediyorlar.

Dünyacı akıl

Allah Teala akılları da çeşit çeşit yaratmıştır. Dünyayı ve ahireti mamur eden akıl, irfan aklıdır yani selim akıldır. Sadece dünyayı mamur eden akıl ise batının rasyonel aklıdır. İkisinin farkını anlamak için basit bir örnek kifayet eder. Sözü Bediüzzaman’a verelim.

“Her bir otun, her bir çiçeğin, her bir ağacın bütün vazife-i hayatiyesini, bütün tohumlarında yazan, hardal gibi gayet küçük kuvve-i hafızasında kaydettiren bir Alim-i Rahim, hiç mümkün müdür ki insanın seyyiat ve hasenatlarını kader levhalarında yazmasın.” (Asa-yı Musa. s.69’dan özetle)

İşte irfanî akıl, bu hikmetli sözleri okuyunca; “Sübhanallah Sen ne yücesin Rabbim” der. Kainattaki kudret ve rahmet akışlarını fehmeder. Ve hayret makamında kalbine ve aklına dedirtir:

“Hiç mümkün müdür ki vahşi hayvanların annelerine şefkati yazıp, kartalı yavrusuna hizmet ettirsin, sırtlanı yavrularına bakıcılık yaptırsın, süt gibi en kıymetli besinle insanların muhtaç bebeklerini ve sair hayvanların yavrularını beslesin ve kainatta rahmetini sergilesin de insanların yapmış oldukları sevap ve hasenatları, vakti gelince mükafatını vermek üzere, vazifeli katiplerine kaydettirmesin.”

Sezgi fukarası

Rasyonel akıl sahibi ise bu hikmetli delilleri duyduğunda, “Varlıkların çekirdeklerinde programlarının yazılı olmasının sağ ve soldaki Kiramen Katibin melekleri ile ne alakası var” der. Çünkü rasyonel akıl, bir sezgi fukarasıdır, incelikleri, kudret ve rahmet akışlarını sezemez. Rasyonel akıl, köşeli ve mekanik olduğundan zıtlaşmaya ve çatışmaya müsaittir. İrfanî akıl ise ikna etmeye ve uzlaşmaya yatkındır.

Ne acıdır ki irfanın bağrında doğan Müslüman evlatları, irfanı bırakıp da entelektüelliğe heves ederler. Bilmezler ki entelektüellik, irfana giden yolda, bir yol kesicidir. Tabir-i caizse çok kıyaslar yapmaya hevesli aklın şehvetidir. Felsefe de düşünmenin şehvetidir. İrfan ise kalbin ve aklın sahil-i selametidir. Selamete eren akıl, selim akıl olur.

Nefis pek heveskar olduğundan “entelektüellik” gibi yabancı bir havzanın kavramlarını kullanmakta beis görmez. Bilhassa “entelektüel” kelimesini iştahla kullananlarda düşüncenin şehveti galiptir. Böyleleri sarhoşluk misali bir zevk haliyle entelektüel düşüncelere dalar giderler. Düşüncenin şehvetinden sıyrılıp nefis terbiyesi yapabilenler ancak yabancı kavramların kuşatmasından kurtulabilir.

Akıl, “Ben bilirim, ben çözerim” dedikçe entelektüelliğe meyleder, elbette sonsuz kıyaslar deryasına dalmakla da kendine bir zevk bulmuş olur. Nasıl ki konuşmanın bir şehveti olursa, düşüncenin de şehveti olur. İnsan düşünmenin şehvetini susturur, aklının boynunu büker ve tevazu gösterirse, bu sefer ona irfan kapıları açılır.

Fakat aklın ve düşüncenin şehveti dahi boşa yaratılmış değildir. Havastan olan arifin yanında entelektüel, avamın üst tabakası sayılır. Kainatın işleyişi içinde avama da avamın üst tabakasına da havasa da ihtiyaç vardır. Unutmayın ki Allah cezaevindeki çiçekleri bir katile sulattığı gibi rasyonel akıl sahiplerine de dünyayı mamur ettirir ve teknoloji ürettirir. Teknoloji de aynı bıçak gibi yerine göre rahmet yerine göre felakettir.

Akıl ve irfan

Dünyayı kalkınma adına mamur etmek İslam’ın hedefi değildir. Maneviyatsız bir kalkınma bir çeşit buhrandır. Akıl ile irfan birleşirse işte o zaman güzellikler ortaya çıkar. Koca bir köprü dikilir fakat balıklar rahatsız edilmez. Bunun örneğini geçmişte bizim ecdadımız sergilemiştir.

Şunu da unutmamak gerekir ki akıl çeşitlerini de yaratan Allah’tır. Dünyanın gayesi ahirete hazırlıktır, bu en yüce vazifedir, fakat dünyayı mamur edecek akla da ihtiyaç vardır. Onun için rasyonel aklın da dünyanın işleyişinde bir rolü vardır. Biz bugün dünyacı rasyonel aklın ürettiği teknolojik ürünlerden faydalanıyoruz. Onu da sığ bir şekilde kötülemek değil amacımız.

Fakat hiçbir teknoloji ve hiçbir kalkınma insanlığın ahiret saadeti için yeterli değildir. Rasyonel akıl övgüleri bizi Allah korusun imanımızdan da edebilir. Zira biz bugün Kur’an’ı açtığımızda karşımıza çıkan Peygamber mucizelerini rasyonel akılla izah edemeyiz. Batılılara izah etmek için bile olsa, böyle bir tavır insanı yanlış yorumlara sürüklemektedir.

Zamanında Abduh ve Reşid Rıza gibi Mısır modernistleri mucizeleri rasyonel akılla izah etmeye çalışarak çok komik durumlara düşmüşler. Hazreti Musa’nın denizi ikiye bölmesini med-cezir olayı ile açıklamışlar mesela. Allah aşkına hangi med- cezirde su tamamen çekilip içinden insanların geçmesine izin verir. Veyahut hangi med-cezir Hazreti Musa’nın ashabıyla, Firavun’un ordusunu birbirinden tefrik edebilir? Med-cezir dediğiniz şey dalgaların kısa süreliğine yükselmesi ve geri çekilmesidir.

Yine aynı şekilde bu zevat rasyonel akla ayetleri feda ederek, Ebabil kuşlarının mikrop taşıyan sinekler olduğunu söylemişler. Oysa ki Allah, Ebabil kuşları ile Kabe’yi korumuş ve mucizesini göstermiştir. Mucizeleri, Allah’ın yardımını, Allah’ın görünmez ordularını rasyonel akıl ile izah etmek gerçekten de müşkildir. İnsan bunları rasyonel akılla değil hakikate teslim olmuş bir akıl ile ancak kavrayabilir.

Hüzeyfe bin Yeman’dan rivayet edildiğine göre Hendek savaşında şiddetli ve soğuk bir fırtına müşriklerin yiyecek depolarını yerinden söküp atmış, karargahlarını alt üst etmişti. Allah Teala görünmez orduları ile yaptığı bu yardımı ayet-i kerimede şöyle açıklamıştır: “Ey iman edenler! Allah’ın nimetini hatırlayın. Hani size ordular gelmiş de biz onların üzerine rüzgar ve sizin görmediğiniz ordular göndermiştik.” (Ahzap,9)

Müşrik aklı

Cahiliye dönemine gittiğimizde rasyonel aklın örneğini müşriklerde görüyoruz. İslam tarihinde İsra ve Miraç olayını ilk yalanlayanlar kimlerdi? Kuşkusuz ki müşriklerdi. Onların rasyonel akıllarına göre bir gecede Mekke’den Kudüs’e gitmesi mümkün değildi. Kervanlarla ancak iki ayda gidip gelebileceğini söylüyorlardı. Bunu imkansız buldukları için de alay ediyorlardı.

Halbuki onlara; “Rüyada vs olmuştur” denilseydi onlar da bu açıklamayı rasyonel bulabilir ve yalanlamazlardı. Çünkü rüyada falanca yere gitmenin fazla yalanlanacak bir orijinalliği yoktur. Ne yazık ki birçok kimse “Resulullah demişse doğrudur” diyen Hazreti Ebu Bekir’in değil müşriklerin yolundan gittiler ve şüphe tohumları ekmeyi tercih ettiler.

Demek ki müşriklerin rasyonel aklıyla Hazreti Ebubekir’in selim aklı benzemiyor. Rasyonel aklın bir diğer misali Hazreti Nuh’un oğlunun aklıdır. Hud Suresi’nin 42 ve 43. ayetlerinde bildirildiğine göre Hazreti Nuh; “Yavrucuğum, bizimle beraber gemiye bin ve inkârcılarla birlikte olma!” diye oğluna nasihat ediyordu. Oğlu ise ona; “Beni sudan koruyacak bir dağa sığınacağım” diyordu.

Yani aklı sıra nedensellik ilkelerini işleterek büyük bir felaketten kurtulacağını düşünüyordu. Zira o her şeyi nedenlerle açıklamak gibi bir hastalığa müptela olmuş ve rasyonel aklın kıyaslar deryasına dalmıştı. Marifetullahtan biraz koklamış olsa, her şeyi sebeplerle açıklamak yerine sebepleri yaratan ile açıklardı. Yani düşüncede tevhide ulaşırdı.

Sonuç

Malum olduğu üzere, biz Müslümanlar kalplerimizle düşündüğümüzden dolayı, aklı gözlerine inmiş Batı uygarlığının “entelektüel” kavramı, bizim için ideal bir aydınlanmaya tekabül etmez. Müslüman münevverlerin bu kavramla düşünmeyi bırakmaları, irfan ile tenvir olmuş manasında “arif” ve “münevver” kavramlarını tercih etmeleri gerekir.

Batılı bir entelektüel de Müslüman olduğu zaman artık bu kavram ona da dar gelir ve o da münevver ve arif olmaya doğru adım atar. Rasyonel aklı bırakır selim akla geçer. Tabiri caizse hidayet bulmuş entelektüele münevver denir. Rasyonel ve pozitivist aklın havzası olan entelektüel zemin bizim zeminimiz değildir. Biz kendi zeminimizde konuşur ve düşünürüz.

Ve bizim için tek bir aydınlanma vardır o da marifetullahtır. 

Aydın Başar/ İrfanDunyamiz.com

Şahsiyet Gelişimi↗

Müslümanca hassasiyetlerle yazılmış kişisel gelişim yazıları okumak için tıklayın.

Adab-ı Muaşeret↗

Sosyal hayattaki edep ve görgü kurallarına dair yazıları okumak için tıklayın.

Şunlara Gözat

Dinde ayrışmalar çoğalıyor…

Eski zamanda iletişim imkanları az olduğundan müfsid düşünceler bu derece yayılma imkanı bulamıyordu. Eski zamanın …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir